Nhóm nghiên cứu mạnh là gì? Tiêu chí công nhận và quyền lợi theo quy định ​

Nhóm nghiên cứu mạnh là tập thể khoa học được cơ sở giáo dục đại học chính thức công nhận, gồm một trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu cùng tối thiểu 5 thành viên chủ chốt trở lên, hình thành từ một nhóm nghiên cứu đã hoạt động ổn định và có kết quả cụ thể. Đây không phải danh xưng tự phong — việc công nhận, tái công nhận hoặc không tái công nhận phải theo tiêu chí, điều kiện và trình tự do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, hiện hành tại Nghị định 125/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 06/4/2026), kế thừa khung pháp lý của Nghị định 109/2022/NĐ-CP.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Scibase, Metis JSC

Nhóm nghiên cứu mạnh là gì? ​

Nhóm nghiên cứu mạnh (tiếng Anh: strong research group) là hình thức tổ chức khoa học cấp cơ sở giáo dục đại học, thành lập trên nền một nhóm nghiên cứu đang hoạt động hiệu quả, được nhà trường lựa chọn, công nhận và đầu tư nguồn lực để phát triển thành đơn vị đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (KH&CN) quy mô lớn, dài hạn.

Khác nhóm nghiên cứu thông thường tự phát sinh quanh một đề tài, nhóm nghiên cứu mạnh mang tư cách pháp lý nội bộ trường: có quyết định công nhận, trưởng nhóm chịu trách nhiệm, danh sách thành viên chủ chốt ghi nhận chính thức, và hưởng chính sách ưu đãi riêng.

Theo khung tiêu chí tại Nghị định 125/2026/NĐ-CP, nhóm nghiên cứu mạnh phải có trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu của cơ sở giáo dục đại học cùng tối thiểu 5 thành viên chủ chốt trở lên, trong khi nhóm nghiên cứu tiềm năng — cấp độ thấp hơn, chưa đủ điều kiện công nhận mạnh — chỉ cần tối thiểu 3 thành viên.

Thành viên nhóm nghiên cứu mạnh có thể gồm giảng viên, nghiên cứu viên, người học sau đại học của chính trường, cùng nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia với vai trò cộng tác viên. Nhóm không bị giới hạn trong biên chế nội bộ, mà có thể mở rộng ra chuyên gia bên ngoài để tăng năng lực công bố quốc tế và chỉ số nghiên cứu cấp đơn vị.

Nhóm nghiên cứu mạnh khác nhóm nghiên cứu tiềm năng ở đâu? ​

Nghị định 125/2026/NĐ-CP phân hai cấp độ tổ chức nhóm nghiên cứu trong cơ sở giáo dục đại học, với ranh giới rõ ràng về quy mô và mức độ ưu đãi.

Tiêu chíNhóm nghiên cứu tiềm năngNhóm nghiên cứu mạnh
Số thành viên tối thiểu3 thành viên5 thành viên chủ chốt trở lên
Trưởng nhómKhông bắt buộc là giảng viên cơ hữuBắt buộc là giảng viên cơ hữu
Nền tảng hình thànhTập hợp mới quanh một định hướng nghiên cứu chungPhát triển từ nhóm đã hoạt động, có kết quả kiểm chứng được
Mức ưu đãiƯu tiên xem xét đặt hàng nhiệm vụ, hợp tác quốc tế/doanh nghiệp theo kết quả và hiệu quả hoạt độngƯu đãi toàn diện hơn: giảm định mức giờ giảng, hỗ trợ kinh phí, ưu tiên tham gia nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia
Giới hạn kiêm nhiệm trưởng nhómKhông đồng thời làm trưởng nhóm của 2 nhóm trở lên tại cùng thời điểmÁp dụng cùng nguyên tắc

Một nhóm nghiên cứu tiềm năng hoạt động tốt qua một chu kỳ đánh giá là ứng viên tự nhiên để nâng cấp lên nhóm nghiên cứu mạnh — mô hình nhiều trường áp dụng thay vì công nhận thẳng nhóm mạnh ngay từ đầu, để giảm rủi ro đầu tư vào tập thể chưa có kết quả kiểm chứng.

Nguyên tắc chống dàn trải nhân lực cũng được siết chặt: thành viên chủ chốt của cả hai loại nhóm chỉ được tham gia tối đa 2 nhóm cùng lúc. Quy định này buộc các trường theo dõi chồng chéo thành viên giữa các nhóm — bài toán dữ liệu mà hệ thống CSDL khoa học và công nghệ giải quyết tốt hơn nhiều so với rà tay từng danh sách Excel của từng khoa.

Căn cứ pháp lý: từ Nghị định 109/2022 đến Nghị định 125/2026 ​

Khái niệm nhóm nghiên cứu mạnh lần đầu được luật hóa tại Nghị định 109/2022/NĐ-CP ngày 30/12/2022 của Chính phủ, quy định hoạt động KH&CN trong cơ sở giáo dục đại học, hiệu lực từ 01/3/2023. Văn bản dành hẳn một chương cho nhóm nghiên cứu và nhóm nghiên cứu mạnh, xác lập nguyên tắc: trường căn cứ nhu cầu, tiềm lực và chiến lược phát triển để thành lập các loại hình nhóm, tự xây dựng chính sách hỗ trợ từ nguồn lực của trường và các nguồn hợp pháp khác.

Ngày 06/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học — thay thế Nghị định 109/2022/NĐ-CP với phạm vi điều chỉnh mở rộng thêm cấu phần "đổi mới sáng tạo" (innovation), gồm 5 chương và 24 điều, trong đó một chương quy định riêng về nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc tách bạch rõ hai cấp độ nhóm nghiên cứu với ngưỡng thành viên khác nhau, đồng thời bổ sung giới hạn kiêm nhiệm thành viên chủ chốt — nội dung mà Nghị định 109/2022/NĐ-CP chưa quy định chi tiết. Việc siết chặt này phản ánh thực tế nhiều trường từng để cùng một nhà khoa học đứng tên thành viên chủ chốt ở nhiều nhóm để "đủ số lượng" trên giấy tờ, trong khi đóng góp thực tế bị pha loãng.

Ngoài hai nghị định cấp Chính phủ, mỗi trường còn ban hành quy chế nội bộ cụ thể hóa về hồ sơ đăng ký, hội đồng thẩm định, mức hỗ trợ tài chính và chu kỳ đánh giá lại — lý do tiêu chí thực tế giữa các trường (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM...) khác nhau dù cùng dựa trên một khung nghị định.

Điều kiện thành lập và tiêu chí công nhận nhóm nghiên cứu mạnh ​

Để được công nhận là nhóm nghiên cứu mạnh, một tập thể khoa học thường phải đáp ứng đồng thời các nhóm điều kiện sau, tổng hợp từ khung nghị định và thực tiễn quy chế các trường:

  1. Có nền tảng hoạt động thực tế: nhóm phát triển từ một nhóm nghiên cứu đang hoạt động, đã được trường lựa chọn ghi nhận — không công nhận nhóm mới lập chưa có kết quả kiểm chứng.
  2. Đủ nhân sự tối thiểu: trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu, cộng tối thiểu 5 thành viên chủ chốt trở lên; số thành viên khác (cộng tác viên, nghiên cứu sinh) không giới hạn.
  3. Thành viên không vi phạm quy định KH&CN: mọi thành viên chủ chốt phải đáp ứng tiêu chuẩn đạo đức nghiên cứu, không trong thời gian bị xử lý vi phạm — gắn với khung liêm chính khoa học theo Quyết định 2557/QĐ-BKHCN.
  4. Có định hướng nghiên cứu rõ ràng, khả thi dài hạn: hồ sơ phải trình bày mục tiêu 3–5 năm, không chỉ liệt kê thành tích quá khứ.
  5. Không vượt giới hạn kiêm nhiệm: trưởng nhóm không đồng thời là trưởng của nhóm khác; thành viên chủ chốt không tham gia quá 2 nhóm cùng lúc.

Hồ sơ đăng ký công nhận thường gồm những gì? ​

Dù mỗi trường có mẫu biểu riêng, hồ sơ đăng ký nhóm nghiên cứu mạnh phổ biến gồm:

  • Đơn đăng ký/đề xuất công nhận, có xác nhận của khoa/viện chủ quản
  • Danh sách trưởng nhóm và thành viên chủ chốt kèm hồ sơ học thuật (công bố, đề tài, bằng sáng chế trong 3–5 năm gần nhất)
  • Báo cáo kết quả hoạt động của nhóm nghiên cứu nền tảng trước khi đề xuất nâng cấp
  • Kế hoạch phát triển nhóm giai đoạn tiếp theo: mục tiêu công bố quốc tế, đề tài dự kiến chủ trì, hợp tác trong/ngoài nước
  • Cam kết của trưởng nhóm và thành viên chủ chốt về việc không vi phạm giới hạn kiêm nhiệm

Quy trình công nhận, tái công nhận và không tái công nhận ​

Việc công nhận nhóm nghiên cứu mạnh không phải quyết định một lần rồi vĩnh viễn — nghị định giao trường tự thực hiện công nhận, tái công nhận hoặc không tái công nhận theo chu kỳ đánh giá định kỳ nội bộ.

  1. Đăng ký/đề xuất: nhóm (thường ở cấp tiềm năng hoặc nhóm tự phát đã có kết quả) nộp hồ sơ qua khoa/viện lên phòng KH&CN.
  2. Thẩm định hồ sơ: hội đồng khoa học cấp trường đánh giá năng lực, kết quả nền tảng và tính khả thi của kế hoạch phát triển.
  3. Quyết định công nhận: hiệu trưởng/giám đốc ra quyết định công nhận, kèm điều kiện ưu đãi và thời hạn (thường 2–5 năm tùy quy chế từng trường).
  4. Theo dõi, báo cáo định kỳ: nhóm báo cáo kết quả hoạt động hằng năm — công bố, đề tài, sản phẩm KH&CN — làm căn cứ đánh giá lại.
  5. Tái công nhận hoặc không tái công nhận: hết chu kỳ, hội đồng đánh giá lại toàn bộ; nhóm không đạt ngưỡng cam kết có thể bị hạ xuống nhóm tiềm năng hoặc chấm dứt công nhận, mất ưu đãi kèm theo.

Chu kỳ tái công nhận là điểm nhiều trường lúng túng khi vận hành thủ công: không theo dõi liên tục, đến hạn đánh giá lại phòng KH&CN mới đi thu thập số liệu công bố, đề tài của từng thành viên trong 3–5 năm — việc lẽ ra nên tổng hợp tự động theo thời gian thực ngay từ ngày nhóm được công nhận.

Quyền lợi và chính sách ưu đãi cho nhóm nghiên cứu mạnh ​

Sau công nhận, nhóm được hưởng gói ưu đãi vượt trội so với nhóm thông thường, khuyến khích đầu tư dài hạn thay vì dàn trải nguồn lực.

Nhóm ưu đãiNội dung cụ thể
Giảm định mức giờ giảngTrưởng nhóm và thành viên chủ chốt được giảm một phần định mức giờ giảng dạy để dành thời gian cho nghiên cứu
Hỗ trợ kinh phíƯu tiên cấp kinh phí từ quỹ phát triển KH&CN của trường, hỗ trợ đầu tư phòng thí nghiệm, trang thiết bị nghiên cứu
Ưu tiên nhiệm vụ cấp quốc giaĐược ưu tiên xem xét khi đăng ký chủ trì đề tài, dự án KH&CN các cấp, kể cả nhiệm vụ do Nhà nước đặt hàng
Ưu tiên hợp tác quốc tế, doanh nghiệpĐược ưu tiên giới thiệu tham gia hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với đối tác nước ngoài và doanh nghiệp
Cơ chế tài chính linh hoạtMột số trường cho phép nhóm nghiên cứu mạnh quản lý và sử dụng kinh phí đề tài linh hoạt hơn nhóm thông thường, trong khuôn khổ quy chế tài chính nội bộ

Bên cạnh khung chính sách chung, một số đại học lớn triển khai chương trình đầu tư riêng quy mô đáng kể. Ví dụ minh họa: Đại học Quốc gia TP.HCM triển khai chương trình VNU350 giai đoạn 2024–2030, thu hút 350 nhà khoa học trẻ xuất sắc và đầu ngành, hỗ trợ đầu tư phòng thí nghiệm nghiên cứu với kinh phí tối đa lên tới 30 tỷ đồng, cùng cơ chế hỗ trợ thành lập nhóm nghiên cứu mạnh gắn với đề án. Khung nghị định chỉ là sàn tối thiểu — mức đầu tư thực tế phụ thuộc vào nguồn lực và chiến lược riêng của từng trường.

Tình huống thực tế: vì sao hồ sơ nhóm nghiên cứu mạnh hay bị trả lại? ​

Tình huống minh họa (dựng theo mô-típ phổ biến tại các trường đang triển khai công nhận nhóm nghiên cứu mạnh theo nghị định mới, không phải trường hợp cụ thể của đơn vị nào): một khoa kỹ thuật đề xuất công nhận nhóm nghiên cứu mạnh với 6 thành viên chủ chốt, đứng đầu là một phó giáo sư có H-index cao. Hồ sơ bị hội đồng trường trả lại lần đầu vì hai lý do:

  • Hai trong số 6 thành viên chủ chốt đã đứng tên thành viên chủ chốt ở một nhóm nghiên cứu khác cùng trường, vi phạm giới hạn tối đa 2 nhóm cùng lúc mà khoa không rà soát trước khi nộp hồ sơ.
  • Báo cáo kết quả hoạt động của nhóm nền tảng chỉ liệt kê tổng số bài báo, không tách được bài nào do chính thành viên nhóm là tác giả chính, dẫn tới hội đồng không đánh giá được đóng góp thực chất.

Sau khi khoa dùng hệ thống CSDL khoa học của trường để lọc chéo danh sách thành viên theo các nhóm đang hoạt động và trích xuất báo cáo phân theo vai trò tác giả trong từng công bố, hồ sơ được bổ sung và thông qua ở lần thẩm định thứ hai.

Bài học áp dụng ngay: trước khi nộp hồ sơ đăng ký hoặc tái công nhận nhóm nghiên cứu mạnh, phòng KH&CN nên đối chiếu danh sách thành viên chủ chốt đề xuất với toàn bộ các nhóm đang hoạt động trong trường — thủ công bằng cách hỏi từng khoa gần như chắc chắn bỏ sót trường hợp kiêm nhiệm vượt giới hạn.

Checklist chuẩn bị hồ sơ nhóm nghiên cứu mạnh ​

  • [ ] Trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu, không đang là trưởng nhóm của một nhóm nghiên cứu khác
  • [ ] Đủ tối thiểu 5 thành viên chủ chốt, mỗi người không tham gia quá 2 nhóm nghiên cứu cùng lúc
  • [ ] Có báo cáo kết quả hoạt động của nhóm nền tảng với số liệu công bố, đề tài tách theo từng thành viên và vai trò tác giả
  • [ ] Không thành viên nào đang trong thời gian bị xử lý vi phạm liêm chính khoa học
  • [ ] Kế hoạch phát triển 3–5 năm có mục tiêu công bố, đề tài, hợp tác cụ thể — không chỉ liệt kê thành tích cũ
  • [ ] Đã đối chiếu chéo danh sách thành viên với các nhóm nghiên cứu khác đang hoạt động trong trường

Vai trò của hệ thống CSDL khoa học trong quản lý nhóm nghiên cứu mạnh ​

Quản lý nhóm nghiên cứu mạnh đặt ra ba bài toán dữ liệu mà Excel xử lý rất chật vật: theo dõi giới hạn kiêm nhiệm thành viên giữa nhiều nhóm, tổng hợp kết quả theo đúng vai trò tác giả từng người, và nhắc hạn tái công nhận đúng chu kỳ cho hàng chục nhóm cùng lúc ở quy mô trường lớn.

Trên hệ thống như Scibase, dữ liệu công bố, đề tài và giờ nghiên cứu quy đổi của từng nhà khoa học được lưu tập trung, gắn với hồ sơ cá nhân duy nhất. Khi khoa/viện đề xuất một nhóm nghiên cứu mạnh, phòng KH&CN lọc ngay danh sách thành viên đang thuộc nhóm nào khác, trích xuất báo cáo theo đúng vai trò tác giả, và thiết lập cảnh báo tự động trước ngày hết hạn công nhận — thay vì rà soát thủ công từng hồ sơ giấy khi sát hạn. Xem thêm tại tính năng chính của Scibase hoặc liên hệ triển khai.

Câu hỏi thường gặp ​

Nhóm nghiên cứu mạnh cần tối thiểu bao nhiêu thành viên?

Theo Nghị định 125/2026/NĐ-CP, nhóm nghiên cứu mạnh cần trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu cộng tối thiểu 5 thành viên chủ chốt trở lên; số lượng thành viên khác (cộng tác viên, người học) không giới hạn.

Nhóm nghiên cứu tiềm năng có tự động trở thành nhóm nghiên cứu mạnh không?

Không tự động. Nhóm nghiên cứu tiềm năng (tối thiểu 3 thành viên) phải hoạt động có kết quả kiểm chứng được qua ít nhất một chu kỳ, sau đó nộp hồ sơ đề xuất riêng để hội đồng trường thẩm định và ra quyết định công nhận nâng cấp lên nhóm nghiên cứu mạnh.

Một nhà khoa học được tham gia bao nhiêu nhóm nghiên cứu mạnh cùng lúc?

Với vai trò thành viên chủ chốt, một người chỉ được tham gia tối đa 2 nhóm nghiên cứu (mạnh hoặc tiềm năng) cùng một thời điểm. Trưởng nhóm không được đồng thời làm trưởng nhóm của từ 2 nhóm trở lên.

Nhóm nghiên cứu mạnh không đạt kết quả cam kết thì bị xử lý thế nào?

Cơ sở giáo dục đại học đánh giá lại vào cuối chu kỳ công nhận; nhóm không đạt ngưỡng kết quả cam kết có thể bị hạ xuống nhóm nghiên cứu tiềm năng hoặc không được tái công nhận, mất các ưu đãi về giờ giảng, kinh phí và quyền ưu tiên nhiệm vụ KH&CN.

Nghị định 109/2022/NĐ-CP còn hiệu lực không?

Không. Nghị định 109/2022/NĐ-CP đã được thay thế bởi Nghị định 125/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 06/4/2026), văn bản hiện hành quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học, trong đó có nội dung về nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh.

Tóm tắt ​

  • Nhóm nghiên cứu mạnh là tập thể khoa học được cơ sở giáo dục đại học chính thức công nhận, gồm trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu cộng tối thiểu 5 thành viên chủ chốt, phát triển từ một nhóm nghiên cứu đã hoạt động có kết quả kiểm chứng được
  • Căn cứ pháp lý hiện hành là Nghị định 125/2026/NĐ-CP (hiệu lực 06/4/2026), thay thế Nghị định 109/2022/NĐ-CP; nghị định mới phân rõ 2 cấp độ (nhóm tiềm năng ≥3 thành viên, nhóm mạnh ≥5 thành viên chủ chốt) và giới hạn kiêm nhiệm tối đa 2 nhóm/người
  • Quyền lợi chính gồm giảm định mức giờ giảng, ưu tiên kinh phí và nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia, ưu tiên hợp tác quốc tế/doanh nghiệp; mức cụ thể do từng trường tự quy định
  • Công nhận có chu kỳ, phải tái đánh giá định kỳ — nhóm không đạt kết quả cam kết có thể bị hạ cấp hoặc không tái công nhận
  • Lỗi thường gặp khi làm hồ sơ: vi phạm giới hạn kiêm nhiệm thành viên, báo cáo kết quả không tách theo vai trò tác giả từng người
  • Hệ thống CSDL khoa học tập trung giúp rà soát chồng chéo thành viên, tổng hợp kết quả đúng vai trò tác giả và nhắc hạn tái công nhận tự động

Biên soạn bởi đội ngũ Scibase — Metis JSC. Nguồn tham chiếu: Nghị định 109/2022/NĐ-CP và Nghị định 125/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định hoạt động khoa học, công nghệ (và đổi mới sáng tạo) trong cơ sở giáo dục đại học; thông tin công khai về chương trình VNU350 của Đại học Quốc gia TP.HCM; thực tiễn quy chế nhóm nghiên cứu tại các trường đại học Việt Nam.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc