Quy trình đăng ký, xét chọn giải thưởng khoa học công nghệ các cấp: hồ sơ và thời hạn ​

Quy trình xét giải thưởng khoa học công nghệ tại Việt Nam không có khung chung duy nhất — mỗi hệ thống (Hồ Chí Minh, Nhà nước, Tạ Quang Bửu, VIFOTEC, Kovalevskaia) do một cơ quan chủ trì riêng, ban hành quy chế, hồ sơ và thời hạn nộp khác nhau; điểm chung là đều xét qua ít nhất hai cấp hội đồng trước khi có quyết định trao giải. Bài viết tổng hợp quy trình, hồ sơ và mốc thời gian thực tế của 5 hệ thống giải thưởng khoa học công nghệ (KH&CN) phổ biến nhất tại Việt Nam.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Scibase, Metis JSC

Việt Nam hiện có những giải thưởng khoa học công nghệ nào? ​

Giải thưởng KH&CN tại Việt Nam chia hai nhóm: giải thưởng nhà nước (cơ quan công quyền tổ chức, xét theo nghị định/thông tư) và giải thưởng của tổ chức xã hội nghề nghiệp (hội, quỹ tổ chức, xét theo điều lệ riêng). Phân biệt đúng nhóm quyết định cơ quan nộp hồ sơ và văn bản pháp lý cần tra cứu.

Giải thưởngCơ quan chủ trìĐịnh kỳĐối tượng chính
Giải thưởng Hồ Chí Minh về KH&CNNhà nước — Chủ tịch nước quyết định tặng5 năm/lầnCông trình giá trị đặc biệt xuất sắc, ý nghĩa kinh tế — xã hội, quốc phòng lớn
Giải thưởng Nhà nước về KH&CNNhà nước — Chủ tịch nước quyết định tặng5 năm/lầnCông trình xuất sắc, thấp hơn một bậc so với Giải thưởng Hồ Chí Minh
Giải thưởng Tạ Quang BửuBộ KH&CN, thực hiện qua Quỹ NAFOSTED3 năm/lần (từ 2023)Công trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc, công bố quốc tế uy tín
Giải thưởng Sáng tạo KH&CN Việt Nam (VIFOTEC)Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật VN (VUSTA), phối hợp Bộ KH&CNThường niênGiải pháp kỹ thuật, công nghệ có khả năng ứng dụng thực tế
Giải thưởng KovalevskaiaHội Liên hiệp Phụ nữ VN, phối hợp Ủy ban Kovalevskaia quốc tếThường niênCá nhân/tập thể nhà khoa học nữ, lĩnh vực khoa học tự nhiên

Nếu công trình đã qua xét duyệt đề tài hoặc công bố nội bộ, chuẩn hóa dữ liệu từ đầu giúp tiết kiệm công sức khi lập hồ sơ giải thưởng — xem quy trình xét duyệt công bố khoa học nội bộ đơn vị. Việc quy đổi giải thưởng sang giờ nghiên cứu sau khi đoạt giải là bài toán khác, không thuộc phạm vi bài này — xem bảng hệ số tại quy đổi giờ nghiên cứu cho giải thưởng khoa học công nghệ.

Quy trình xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về KH&CN ​

Đây là hệ thống có quy trình dài và nhiều cấp hội đồng nhất, quy định tại Nghị định 78/2014/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 60/2019/NĐ-CP, điều chỉnh toàn diện bởi Nghị định 18/2024/NĐ-CP và gần nhất là Nghị định 152/2025/NĐ-CP (14/6/2025) — siết chặt minh bạch, quy định rõ thời hạn thẩm định hồ sơ.

Điều kiện tiên quyết: công trình đã công bố hoặc ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam ít nhất 3 năm, hoặc ít nhất 1 năm nếu là đổi mới sáng tạo đã chứng minh hiệu quả rõ rệt, tính đến thời điểm nộp hồ sơ.

Quy trình gồm 7 bước qua 3 cấp hội đồng: (1) cấp cơ sở tại viện/trường/sở KH&CN; (2) cấp bộ/tỉnh; (3) Bộ KH&CN — cơ quan thường trực — tiếp nhận hồ sơ cấp Nhà nước; (4) hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước; (5) hội đồng cấp Nhà nước tổng hợp, bỏ phiếu; (6) trình Thủ tướng Chính phủ; (7) Chủ tịch nước quyết định và tổ chức lễ trao giải.

Mốc thời gian đợt xét tặng lần thứ 7 minh họa độ dài thực tế (Nguồn: mst.gov.vn, tháng 12/2025):

Giai đoạnThời hạn
Hội đồng cấp cơ sở1/12/2025 – 31/12/2025
Hội đồng cấp bộ, tỉnhTrước 15/4/2026
Bộ KH&CN nhận hồ sơ Nhà nước (hồ sơ thường)Đến 17h00 ngày 8/5/2026
Bộ KH&CN nhận hồ sơ Nhà nước (hồ sơ mật)Đến 17h00 ngày 15/5/2026
Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nướcTrước 30/8/2026
Hội đồng cấp Nhà nướcTrong tháng 9/2026
Trình Thủ tướng Chính phủCuối tháng 11/2026
Lễ trao giải (dự kiến)2/9/2027

Từ ngày hội đồng cấp cơ sở bắt đầu đến lễ trao dự kiến, một đợt xét tặng kéo dài gần 21 tháng — dài hơn nhiều so với cách hiểu "5 năm/lần" (vốn chỉ tính chu kỳ giữa các đợt). Đơn vị nên chuẩn bị hồ sơ từ cấp cơ sở ít nhất 6 tháng trước hạn chót cấp Nhà nước.

Nguyên tắc quan trọng: mỗi công trình chỉ được xét một giải trong một đợt, và công trình đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh thì không được tiếp tục xét Giải thưởng Nhà nước — tránh nộp trùng hồ sơ ở cả hai hạng mục.

Quy trình đăng ký Giải thưởng Tạ Quang Bửu ​

Do Bộ KH&CN tổ chức, thực hiện qua Quỹ NAFOSTED, quy định tại Quy chế kèm Thông tư 01/2015/TT-BKHCN, sửa đổi bởi Thông tư 18/2023/TT-BKHCN (hiệu lực 1/10/2023).

Thông tư 18/2023/TT-BKHCN mang hai thay đổi lớn: chuyển từ tổ chức thường niên sang định kỳ 3 năm/lần, và mở rộng sang lĩnh vực Khoa học xã hội và nhân văn — trước đó chỉ dành cho Khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ.

Cơ cấu giải: tối đa 5 giải chính (không quá 3 giải cho một nhóm lĩnh vực — KHTN/Kỹ thuật/Y Dược/Nông nghiệp hoặc KHXH/Nhân văn), cộng tối đa 3 giải cho nhà khoa học trẻ dưới 35 tuổi.

Quy trình 4 bước: (1) Đề cử — tổ chức/cá nhân đề cử, lập hồ sơ gửi Bộ KH&CN gồm Đăng ký (Mẫu TQB01), bài báo công bố, Thuyết minh công trình (Mẫu TQB02); (2) Thẩm định điều kiện — nghiên cứu thực hiện tại Việt Nam, công bố quốc tế uy tín trong 1–7 năm, tác giả có đóng góp chính, không vi phạm Điều 8 Luật KH&CN; (3) Hội đồng khoa học ngành — NAFOSTED thẩm định chất lượng từng hồ sơ; (4) Hội đồng xét tặng — tổng hợp, xếp hạng, đề xuất trao giải.

Toàn bộ đánh giá tại các hội đồng có thời hạn 3 tháng từ khi nhận hồ sơ hợp lệ. Vì hồ sơ bắt buộc có bài báo công bố chính thức (không chấp nhận bản thảo đang chờ xuất bản), nếu bài còn trong bình duyệt nên tham khảo trước quy trình phản biện (peer review) tạp chí quốc tế để ước lượng thời gian có bài trước hạn đăng ký.

Quy trình đăng ký Giải thưởng Sáng tạo KH&CN Việt Nam (VIFOTEC) ​

Khác hai giải thưởng trên, VIFOTEC do một quỹ thuộc tổ chức xã hội nghề nghiệp tổ chức: Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam, trực thuộc VUSTA, phối hợp Bộ KH&CN và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, tổ chức thường niên từ 1995.

Giải thưởng xét cho 6 lĩnh vực công nghệ ưu tiên: cơ khí — tự động hóa; sinh học phục vụ sản xuất, đời sống; CNTT — điện tử — viễn thông; vật liệu mới; tiết kiệm năng lượng và năng lượng mới; ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường.

Năm 2024, VIFOTEC trao giải cho 42 công trình (Nguồn: mst.gov.vn, tháng 5/2025) — quy mô ổn định qua nhiều năm, cạnh tranh không quá khốc liệt so với số hồ sơ đăng ký hằng năm.

Tiêu chí: tính sáng tạo, lần đầu áp dụng tại Việt Nam, hiệu quả kinh tế — xã hội đã chứng minh, không vi phạm sở hữu trí tuệ. Quy trình ba bước: Quỹ VIFOTEC tiếp nhận, sơ loại theo lĩnh vực → Ban Thư ký xem xét chuyên môn → Ban Tổ chức xét duyệt, công bố kết quả. Hồ sơ đơn giản hơn hai giải thưởng nhà nước nên nhiều đơn vị coi đây là bước "tập dượt" trước khi nộp giải thưởng cấp cao hơn.

Quy trình đề cử Giải thưởng Kovalevskaia ​

Giải thưởng duy nhất trong 5 hệ thống dành riêng cho nhà khoa học nữ, do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp Ủy ban Kovalevskaia quốc tế tổ chức thường niên trong lĩnh vực khoa học tự nhiên.

Điều kiện xét theo hai đối tượng: cá nhân — có nhiều công trình xuất sắc ứng dụng thực tiễn, đóng góp cho đơn vị và phong trào phụ nữ, chưa từng là thành viên tập thể đã nhận giải; tập thể — người đứng đầu là nữ, ít nhất 70% thành viên là nữ, có công trình khoa học tự nhiên xuất sắc được ứng dụng thực tiễn.

Đây là giải thưởng đề cử, không phải cá nhân tự đăng ký: đơn vị chủ quản suy tôn, tiến cử; Hội đồng thi đua khen thưởng của cơ quan đó lựa chọn hồ sơ trước khi gửi lên cấp toàn quốc. Hồ sơ cần 2 bộ giấy bản gốc và 6 USB lưu bản mềm/PDF — khác xu hướng nộp trực tuyến của Nafosted, nên cần dự trù thời gian in ấn. Việc xét chọn tại Ủy ban Giải thưởng thực hiện độc lập giữa các thành viên trước khi tổng hợp tại phiên họp chung.

Sai lầm thường gặp khi chuẩn bị hồ sơ giải thưởng khoa học công nghệ ​

Từ kinh nghiệm tư vấn các đơn vị nghiên cứu, đội ngũ Scibase ghi nhận vài lỗi lặp lại, bất kể loại giải thưởng:

Nộp hồ sơ cấp cơ sở quá sát hạn cấp Nhà nước. Nhiều đơn vị chỉ họp hội đồng cấp cơ sở 1–2 tháng trước hạn chót, trong khi quy trình đầy đủ còn qua cấp bộ/tỉnh — dồn ép thời gian, thiếu minh chứng bổ sung khi hội đồng cấp trên yêu cầu giải trình.

Nhầm "công bố quốc tế" với "có bài báo bất kỳ". Với Tạ Quang Bửu, hồ sơ chỉ chấp nhận bài đã công bố chính thức, không chấp nhận bản thảo đang bình duyệt — một số nhà khoa học đăng ký khi bài còn under review, buộc phải rút hồ sơ giữa chừng.

Đăng ký trùng công trình ở hai giải thưởng nhà nước. Một công trình xuất sắc thường đủ điều kiện dự cả VIFOTEC lẫn Tạ Quang Bửu, nhưng cần rà nguyên tắc "không nhận hai giải cho cùng kết quả nghiên cứu" trước khi nộp song song nhóm giải thưởng nhà nước.

Thiếu minh chứng đóng góp khi nhiều tác giả. Tương tự tình huống phân bổ giờ nghiên cứu khi một công trình có nhiều tác giả thuộc nhiều đơn vị, hồ sơ tập thể cần văn bản xác nhận tỷ lệ đóng góp trước khi nộp, tránh tranh chấp sau khi có quyết định trao giải.

Checklist chuẩn bị hồ sơ giải thưởng khoa học công nghệ ​

  • [ ] Xác định đúng loại giải thưởng (nhà nước hay tổ chức xã hội nghề nghiệp) và cơ quan tiếp nhận hồ sơ
  • [ ] Đối chiếu điều kiện thời gian công bố/ứng dụng (3 năm, hoặc 1 năm nếu đổi mới sáng tạo hiệu quả cao — riêng Hồ Chí Minh/Nhà nước)
  • [ ] Với Tạ Quang Bửu: xác nhận bài báo đã công bố chính thức, không dùng bản thảo đang bình duyệt
  • [ ] Chuẩn bị hồ sơ đúng mẫu (TQB01/TQB02; mẫu VIFOTEC; mẫu đề cử Kovalevskaia) kèm văn bản xác nhận tỷ lệ đóng góp nếu là công trình tập thể
  • [ ] Rà nguyên tắc chống trùng và lên lịch nội bộ từ cấp cơ sở ít nhất 6 tháng trước hạn chót cấp Nhà nước

Giải thưởng KH&CN trong hồ sơ xét GS/PGS và quản lý dữ liệu ​

Dù không có ô điểm riêng trong bảng điểm công trình của Hội đồng Giáo sư Nhà nước, giải thưởng KH&CN vẫn là hạng mục quan trọng trong hồ sơ xét chức danh — liệt kê tại mục "thành tích khoa học nổi bật" khi hội đồng đánh giá tổng thể ứng viên, xem hồ sơ khoa học xét công nhận Phó Giáo sư, Giáo sư. Với giải thưởng đề cử như Kovalevskaia, Hồ Chí Minh, Nhà nước, hội đồng thi đua khen thưởng thường dựa vào chỉ số nghiên cứu cấp đơn vị tổng hợp từ hồ sơ cá nhân để chọn ứng viên đề cử phù hợp.

Vì mỗi hệ thống có quy trình, hồ sơ và thời hạn khác nhau, đơn vị dễ bỏ lỡ hạn đăng ký nếu theo dõi thủ công — nhất là giải thưởng 3–5 năm/lần như Tạ Quang Bửu hay Hồ Chí Minh, nơi khoảng cách giữa hai đợt đủ dài để bị quên lãng. Hệ thống CSDL khoa học và công nghệ Scibase cho phép cấu hình "Giải thưởng khoa học công nghệ" như một loại thành tích độc lập trong hồ sơ khoa học cá nhân, lưu minh chứng số và liên kết trực tiếp với công bố hoặc đề tài gốc — khi phòng KH&CN cần rà soát nhà khoa học đủ điều kiện đề cử, dữ liệu công bố và lịch sử đề tài đã sẵn sàng xuất báo cáo. Xem thêm tính năng chính của Scibase, hoặc liên hệ triển khai Scibase để được tư vấn cấu hình phù hợp.

Câu hỏi thường gặp ​

Giải thưởng khoa học công nghệ nào dễ đăng ký nhất cho nhà khoa học trẻ? ​

VIFOTEC và hạng mục nhà khoa học trẻ dưới 35 tuổi của Tạ Quang Bửu phù hợp nhất cho người mới bắt đầu sự nghiệp. VIFOTEC không yêu cầu công bố quốc tế, chỉ cần giải pháp kỹ thuật đã ứng dụng thực tế và mang lại hiệu quả kinh tế — xã hội. Tạ Quang Bửu trẻ vẫn đòi hỏi công bố quốc tế uy tín, nhưng chỉ cạnh tranh trong nhóm tối đa 3 giải dành riêng cho người dưới 35 tuổi, không phải so tài trực tiếp với nhà khoa học kỳ cựu.

Giải thưởng Tạ Quang Bửu có xét cho lĩnh vực khoa học xã hội không? ​

Có, từ khi Thông tư 18/2023/TT-BKHCN có hiệu lực (1/10/2023), giải thưởng mở rộng sang Khoa học xã hội và nhân văn, không còn giới hạn ở Khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ như giai đoạn trước 2023. Trước thời điểm này, nhà khoa học KHXH&NV gần như không có giải thưởng cấp quốc gia nào tương đương để ghi nhận công bố quốc tế xuất sắc, nên đây là thay đổi được cộng đồng nghiên cứu xã hội đón nhận tích cực khi Bộ Khoa học và Công nghệ công bố sửa đổi.

Vì sao Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước mất nhiều thời gian xét duyệt như vậy? ​

Vì quy trình đi qua 3 cấp hội đồng độc lập (cơ sở, bộ/tỉnh, Nhà nước) và phải trình Thủ tướng Chính phủ trước khi Chủ tịch nước ra quyết định — mỗi cấp có thời hạn thẩm định riêng theo Nghị định 152/2025/NĐ-CP, cộng dồn thành một đợt kéo dài gần 21 tháng như đợt 7 (2025–2027). So với Tạ Quang Bửu, nơi hội đồng chỉ có 3 tháng đánh giá, số cấp phê duyệt của Hồ Chí Minh/Nhà nước cao hơn hẳn.

Hồ sơ Giải thưởng Kovalevskaia có phải do cá nhân tự nộp không? ​

Không. Đây là giải thưởng đề cử: cơ quan chủ quản (viện, trường, sở, bộ ngành) suy tôn và tiến cử, Hội đồng thi đua khen thưởng của cơ quan đó lựa chọn hồ sơ trước khi gửi lên cấp toàn quốc. Hồ sơ đề nghị cần chuẩn bị 2 bộ hồ sơ giấy bản gốc và 6 USB lưu bản mềm hoặc file PDF toàn bộ văn bản — khác hẳn xu hướng nộp trực tuyến của các giải thưởng khác, nên đơn vị cần dự trù thêm thời gian in ấn và đóng gói hồ sơ.

Nếu hồ sơ giải thưởng không được chọn ở đợt này, có thể nộp lại ở đợt sau không? ​

Được, hầu hết giải thưởng nêu trên không cấm nộp lại ở đợt sau. Tuy nhiên cần đối chiếu lại điều kiện thời gian công bố/ứng dụng còn hiệu lực hay không tại thời điểm nộp lại, đặc biệt với Tạ Quang Bửu — nơi bài báo phải nằm trong khung 1–7 năm tính đến thời điểm xét, nên một hồ sơ bị trượt có thể mất điều kiện nếu để quá lâu mới nộp lại. Với Hồ Chí Minh/Nhà nước, mốc 3 năm/5 năm ứng dụng thực tiễn tính đến ngày nộp mới cũng cần rà soát lại.

Tóm tắt ​

  • Việt Nam có 5 hệ thống giải thưởng KH&CN phổ biến: Hồ Chí Minh, Nhà nước, Tạ Quang Bửu, VIFOTEC, Kovalevskaia — mỗi hệ thống có cơ quan chủ trì, hồ sơ và thời hạn riêng.
  • Giải thưởng Hồ Chí Minh/Nhà nước xét qua 3 cấp hội đồng, một đợt trọn vẹn kéo dài gần 21 tháng như đợt 7 (2025–2027).
  • Tạ Quang Bửu đã chuyển từ thường niên sang 3 năm/lần và mở rộng sang khoa học xã hội từ Thông tư 18/2023/TT-BKHCN.
  • VIFOTEC tổ chức thường niên, quy trình đơn giản hơn, năm 2024 trao giải cho 42 công trình.
  • Kovalevskaia là giải thưởng đề cử, không phải cá nhân tự đăng ký, dành riêng cho nhà khoa học/tập thể nữ khoa học tự nhiên.
  • Lỗi phổ biến nhất: nộp hồ sơ cấp cơ sở quá sát hạn, dùng bản thảo chưa công bố chính thức, đăng ký trùng công trình ở hai giải thưởng nhà nước cùng đợt.

Về nội dung bài viết

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ Scibase — Metis JSC. Nguồn tham chiếu: Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ (mst.gov.vn, tháng 12/2025 và tháng 5/2025); Nghị định 78/2014/NĐ-CP, Nghị định 60/2019/NĐ-CP, Nghị định 18/2024/NĐ-CP, Nghị định 152/2025/NĐ-CP; Thông tư 01/2015/TT-BKHCN và Thông tư 18/2023/TT-BKHCN (Báo Chính phủ — baochinhphu.vn); trang thông tin chính thức Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) và Cổng Thông tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (hoilhpn.org.vn). Mốc thời gian, hồ sơ và cơ cấu giải có thể thay đổi theo từng đợt xét tặng — đơn vị cần tra cứu thông báo chính thức mới nhất trước khi chuẩn bị hồ sơ.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc