Quy đổi giờ nghiên cứu cho giải thưởng khoa học công nghệ (VIFOTEC, Tạ Quang Bửu, Hồ Chí Minh) ​

Giải thưởng khoa học công nghệ (Hồ Chí Minh, Nhà nước, VIFOTEC, Tạ Quang Bửu, Kovalevskaia, VinFuture...) không có bảng điểm chính thức trong hệ thống Hội đồng Giáo sư Nhà nước — khác hẳn với bài báo, sách hay bằng sáng chế đã có barem cụ thể. Việc quy đổi giải thưởng sang giờ nghiên cứu nội bộ hoàn toàn do từng đơn vị tự xây dựng quy chế, thường tham chiếu theo cấp giải thưởng và uy tín tổ chức trao giải.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Scibase, Metis JSC

Các giải thưởng khoa học công nghệ quan trọng tại Việt Nam là gì? ​

Việt Nam hiện có nhiều hệ thống giải thưởng vinh danh nhà khoa học, khác nhau về cấp độ, đơn vị tổ chức và tiêu chí xét chọn. Phân biệt đúng loại giải thưởng là bước đầu tiên trước khi xây dựng quy chế quy đổi giờ nghiên cứu.

Giải thưởngĐơn vị tổ chứcĐịnh kỳĐối tượng xét
Giải thưởng Hồ Chí Minh về KH&CNNhà nước, do Chủ tịch nước quyết định tặng5 năm/lầnCông trình có giá trị đặc biệt xuất sắc về khoa học, công nghệ, ý nghĩa kinh tế — xã hội, quốc phòng lớn
Giải thưởng Nhà nước về KH&CNNhà nước, do Chủ tịch nước quyết định tặng5 năm/lầnCông trình xuất sắc, thấp hơn một bậc so với Giải thưởng Hồ Chí Minh
Giải thưởng Tạ Quang BửuBộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Quỹ NAFOSTEDThường niên (từ 2014)Công trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc, có bài báo ISI/Scopus chất lượng cao; có hạng mục riêng cho nhà khoa học trẻ dưới 35 tuổi
Giải thưởng Sáng tạo KH&CN Việt Nam (VIFOTEC)Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), phối hợp Bộ KH&CN, Tổng Liên đoàn Lao động Việt NamThường niên (từ 1995)Giải pháp kỹ thuật, công nghệ có khả năng ứng dụng, đem lại hiệu quả kinh tế — xã hội
Giải thưởng KovalevskaiaHội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, phối hợp Ủy ban Giải thưởng Kovalevskaia quốc tếThường niên (từ 1985)Nhà khoa học nữ có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học
Giải thưởng VinFutureQuỹ VinFuture (Vingroup)Thường niên (lễ trao đầu tiên năm 2022)Công trình khoa học công nghệ có tác động toàn cầu, không giới hạn quốc tịch nhà khoa học

Ngoài các giải thưởng cấp quốc gia và tư nhân kể trên, nhiều bộ, ngành, tỉnh/thành và hội nghề nghiệp còn tổ chức giải thưởng riêng (ví dụ giải thưởng cấp Bộ Giáo dục và Đào tạo, giải thưởng sáng tạo kỹ thuật cấp tỉnh). Các giải thưởng này thường có mức quy đổi thấp hơn nhóm giải thưởng cấp Nhà nước, và cần được đối chiếu với quy trình xét duyệt đề tài, dự án, công bố khoa học mà công trình đoạt giải từng trải qua để tránh chồng lấn dữ liệu giữa hai hệ thống.

Cách khai báo, phân loại và chuẩn hóa các thực thể khoa học (tổ chức trao giải, đơn vị chủ trì) trên hệ thống dữ liệu cũng liên quan trực tiếp tới nguyên tắc xây dựng CSDL khoa học và công nghệ tập trung — nơi mọi loại thành tích, không riêng bài báo, cần có mã định danh và quy trình xác thực riêng.

Vì sao giải thưởng khoa học công nghệ không có trong bảng điểm HĐGSNN? ​

Bảng điểm công trình của Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐGSNN), ban hành theo khung của Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, chỉ định lượng bốn nhóm sản phẩm: bài báo khoa học, sách/giáo trình, bằng sáng chế và hướng dẫn nghiên cứu sinh — như đã trình bày chi tiết trong bài tính điểm công trình khoa học theo quy định HĐGSNN. Giải thưởng khoa học công nghệ không nằm trong bốn nhóm này.

Lý do kỹ thuật: giải thưởng là hình thức ghi nhận thành tích tổng hợp của một công trình đã có sẵn (thường chính là bài báo, sách hoặc sáng chế đã được tính điểm riêng), không phải một loại sản phẩm khoa học độc lập. Nếu HĐGSNN cộng thêm điểm cho giải thưởng dựa trên công trình đó, hồ sơ sẽ bị tính trùng hai lần cho cùng một kết quả nghiên cứu.

Đây là nhầm lẫn phổ biến: nhiều nhà khoa học đạt Giải thưởng Tạ Quang Bửu kỳ vọng khoản điểm "cộng thêm" ngoài điểm bài báo đã kê khai, nhưng thực tế hồ sơ HĐGSNN chỉ ghi nhận giải thưởng như một minh chứng uy tín bổ sung — không có ô điểm riêng. Vai trò thật sự của giải thưởng nằm ở hai chỗ khác: (1) tăng sức thuyết phục hồ sơ khi hội đồng xét toàn diện năng lực ứng viên, và (2) làm căn cứ để đơn vị chủ quản tự quyết định thưởng thi đua hoặc quy đổi giờ nghiên cứu nội bộ.

Nguyên tắc xây dựng hệ số quy đổi giờ nghiên cứu cho giải thưởng ​

Vì không có barem quốc gia, mỗi đơn vị cần tự ban hành quy chế quy đổi riêng. Cách làm phổ biến nhất là áp dụng nguyên tắc tương tự bảng quy đổi giờ cho bằng sáng chế và sản phẩm công nghệ: phân cấp giải thưởng theo phạm vi công nhận (quốc gia, thường niên toàn quốc, cấp bộ/tỉnh), sau đó gán một khung giờ tham chiếu cho từng cấp.

Bảng dưới đây là khung tham khảo mang tính minh họa để đơn vị xây dựng quy chế, không phải số liệu chính thức — mức giờ cụ thể phải do Hội đồng khoa học đơn vị phê duyệt:

Cấp giải thưởngKhung giờ tham khảo (chủ nhiệm/tác giả chính)Ghi chú
Giải thưởng Hồ Chí Minh về KH&CN400 – 800 giờMức cao nhất, do tần suất 5 năm/lần và mức độ chọn lọc
Giải thưởng Nhà nước về KH&CN250 – 500 giờ
Giải thưởng Tạ Quang Bửu (giải thưởng chính)150 – 300 giờCó thể trùng một phần với điểm bài báo đã kê khai riêng — cần quy định rõ không cộng dồn
Giải thưởng Tạ Quang Bửu (nhà khoa học trẻ)100 – 200 giờ
Giải thưởng VIFOTEC (giải Nhất toàn quốc)100 – 250 giờTheo hạng giải (Nhất/Nhì/Ba/Khuyến khích), mức giờ giảm dần
Giải thưởng cấp bộ, tỉnh, ngành40 – 100 giờTùy quy mô và uy tín giải thưởng cụ thể

Nguyên tắc quan trọng nhất khi xây dựng bảng này là tránh tính trùng: nếu công trình đoạt giải đã được tính giờ theo bài báo, sách hoặc bằng sáng chế, đơn vị cần quy định rõ giờ "giải thưởng" chỉ là phần thưởng bổ sung cho việc được vinh danh, không thay thế hoặc cộng dồn vô hạn với giờ đã tính cho chính công trình đó.

Cách phân chia giờ khi giải thưởng có nhiều đồng tác giả ​

Hầu hết giải thưởng khoa học công nghệ cấp Nhà nước và VIFOTEC đều trao cho tập thể tác giả của một công trình, không phải cá nhân đơn lẻ. Việc chia giờ quy đổi cần dựa trên vai trò ghi trong quyết định trao giải:

  1. Chủ nhiệm công trình / tác giả đứng đầu: nhận mức giờ cao nhất trong khung tham chiếu, thường 100% của mức trần.
  2. Đồng tác giả chính (được ghi danh trực tiếp trong quyết định khen thưởng): nhận 50–70% mức của chủ nhiệm.
  3. Thành viên tham gia (có tên trong hồ sơ đăng ký giải thưởng nhưng không đứng tên chính): nhận 20–40%, hoặc chia đều phần còn lại theo số người.

Khác với bài báo khoa học — nơi thứ tự tác giả được ghi rõ ràng trên chính bài báo — quyết định trao giải thưởng đôi khi chỉ liệt kê tên tập thể mà không phân định vai trò cụ thể. Đơn vị nên yêu cầu nhóm tác giả tự thống nhất và xác nhận bằng văn bản tỷ lệ đóng góp trước khi khai báo vào hệ thống, tương tự cách xử lý khi một công trình có nhiều tác giả thuộc nhiều đơn vị.

Minh chứng hợp lệ khi khai báo giải thưởng khoa học công nghệ ​

Giải thưởng cần minh chứng pháp lý riêng, khác với DOI của bài báo hay văn bằng bảo hộ của sáng chế:

  • Quyết định khen thưởng của cơ quan có thẩm quyền (Chủ tịch nước với Giải thưởng Hồ Chí Minh/Nhà nước; Bộ trưởng Bộ KH&CN với Tạ Quang Bửu; Đoàn Chủ tịch VUSTA với VIFOTEC), ghi rõ tên công trình, danh sách tác giả và cấp giải/hạng giải.
  • Kỷ niệm chương hoặc giấy chứng nhận kèm số quyết định, ngày trao giải.
  • Thông báo chính thức từ ban tổ chức (website Bộ KH&CN, VUSTA, NAFOSTED, VinFuture Foundation) xác nhận công trình và danh sách tác giả trùng khớp hồ sơ khai báo.
  • Với giải thưởng dựa trên công trình đã công bố: liên kết rõ ràng tới bài báo/sách/sáng chế gốc để hệ thống không tính giờ trùng giữa hai mục.

Một lỗi thường gặp trong hồ sơ hậu kiểm: nhà khoa học chỉ nộp ảnh chụp huy hiệu hoặc bằng khen mà không có số quyết định — hội đồng thanh tra không đối chiếu được với danh mục công khai nên minh chứng bị loại. Yêu cầu về hồ sơ lưu trữ khi bị thanh tra, kiểm toán được trình bày đầy đủ tại bài minh chứng giờ nghiên cứu khoa học khi thanh tra, kiểm toán.

Tình huống thực tế: một công trình, ba lần được kê khai ​

Một nhóm nghiên cứu tại viện công lập công bố một bài báo Q1, sau đó xin cấp bằng sáng chế từ chính kết quả nghiên cứu này, và hai năm sau công trình được trao Giải thưởng VIFOTEC. Nếu đơn vị không có quy chế rõ ràng, nhóm có thể bị tính giờ ba lần cho cùng một kết quả: giờ bài báo, giờ sáng chế, và giờ giải thưởng — trong khi bản chất chỉ có một khối lượng công việc nghiên cứu duy nhất.

Cách xử lý hợp lý mà nhiều đơn vị áp dụng: giờ bài báo và giờ sáng chế được tính đầy đủ theo đúng năm phát sinh (đây là giờ cho sản phẩm khoa học cụ thể); giờ giải thưởng chỉ được tính ở mức "thưởng thêm" giảm bậc (ví dụ 30–50% mức trần trong bảng tham chiếu), coi như phần ghi nhận việc công trình được vinh danh, không phải ghi nhận lại toàn bộ công sức nghiên cứu lần nữa. Quy tắc này cần ghi thành văn bản trong quy chế nội bộ trước khi phát sinh tranh chấp, không nên xử lý theo từng trường hợp riêng lẻ.

Giải thưởng khoa học công nghệ trong hồ sơ xét GS/PGS và thi đua ​

Dù không có ô điểm riêng trong barem HĐGSNN, giải thưởng khoa học công nghệ vẫn có vai trò thực chất trong hai bối cảnh khác:

Hồ sơ xét chức danh GS/PGS: giải thưởng được liệt kê trong mục "thành tích khoa học nổi bật" của hồ sơ — một tiêu chí định tính mà hội đồng ngành tham khảo khi đánh giá tổng thể năng lực ứng viên, đặc biệt với hồ sơ nằm ở ngưỡng điểm biên. Xem chi tiết cấu trúc hồ sơ tại bài hồ sơ khoa học xét công nhận Phó Giáo sư, Giáo sư.

Xét thi đua, khen thưởng nội bộ và KPI cuối năm: nhiều đơn vị đưa giải thưởng KH&CN vào bộ chỉ tiêu đánh giá xếp loại nhà khoa học cuối năm như một tiêu chí cộng điểm độc lập, tách bạch với giờ nghiên cứu. Cách xây dựng bộ chỉ tiêu này được trình bày tại bài KPI nghiên cứu khoa học: cách xây dựng chỉ tiêu đánh giá.

Theo Luật Thi đua, Khen thưởng số 06/2022/QH15 (Quốc hội thông qua năm 2022, có hiệu lực từ 1/1/2024), các giải thưởng cấp Nhà nước về khoa học công nghệ là một trong những căn cứ được công nhận khi xét các danh hiệu thi đua cấp cao hơn — đây là lý do nhiều đơn vị coi giải thưởng là "điểm cộng có trọng số" thay vì quy đổi cứng sang giờ.

Quản lý dữ liệu giải thưởng khoa học công nghệ trên hệ thống CSDL ​

Giải thưởng khoa học công nghệ là loại dữ liệu dễ bị quản lý rời rạc nhất trong một đơn vị nghiên cứu: thường chỉ lưu trong hồ sơ thi đua giấy, tách biệt hoàn toàn khỏi dữ liệu công bố khoa học. Khi cần tổng hợp báo cáo thành tích hoặc chuẩn bị hồ sơ xét GS/PGS, bộ phận quản lý phải tìm lại thủ công qua nhiều năm.

Hệ thống CSDL khoa học và công nghệ Scibase cho phép cấu hình "Giải thưởng khoa học công nghệ" như một loại thành tích độc lập, liên kết trực tiếp với công bố hoặc sáng chế gốc để tránh tính trùng giờ, đồng thời lưu trữ minh chứng số (quyết định khen thưởng, giấy chứng nhận) ngay trong hồ sơ khoa học cá nhân. Khi tổng hợp chỉ số nghiên cứu cấp đơn vị hoặc đối chiếu với các chỉ số trích dẫn và ảnh hưởng khoa học của công trình đoạt giải, dữ liệu giải thưởng xuất hiện cùng bài báo và đề tài trong một báo cáo duy nhất thay vì phải đối chiếu nhiều nguồn riêng biệt. Xem đầy đủ danh sách bài viết cùng chủ đề tại trang tổng hợp bài viết Scibase, hoặc liên hệ triển khai Scibase để được tư vấn cấu hình quy chế quy đổi phù hợp với đơn vị.

Checklist xây dựng quy chế quy đổi giờ cho giải thưởng KH&CN ​

  • [ ] Phân loại đầy đủ các cấp giải thưởng đơn vị có khả năng nhận (Nhà nước, thường niên toàn quốc, cấp bộ/tỉnh, quốc tế)
  • [ ] Xác định khung giờ tham chiếu riêng cho từng cấp, có phê duyệt của Hội đồng khoa học
  • [ ] Quy định rõ nguyên tắc chống tính trùng khi giải thưởng phát sinh từ công trình đã tính giờ (bài báo, sách, sáng chế)
  • [ ] Quy định hệ số vai trò khi giải thưởng trao cho tập thể tác giả
  • [ ] Yêu cầu minh chứng bắt buộc: quyết định khen thưởng có số hiệu, ngày ban hành, danh sách tác giả
  • [ ] Rà soát định kỳ 2–3 năm/lần khi có giải thưởng mới xuất hiện (ví dụ VinFuture) chưa được đưa vào quy chế

Câu hỏi thường gặp ​

Giải thưởng Tạ Quang Bửu có được tính điểm HĐGSNN không?

Không có ô điểm riêng cho giải thưởng trong barem HĐGSNN. Bài báo làm nền tảng cho giải thưởng đã được tính điểm theo đúng bảng điểm bài báo khoa học; giải thưởng chỉ được ghi nhận như thành tích bổ sung trong hồ sơ, không cộng thêm điểm số.

Giải thưởng VinFuture có tính giờ nghiên cứu tại Việt Nam không?

Có thể, nếu nhà khoa học thuộc biên chế một đơn vị nghiên cứu Việt Nam và đơn vị đó đã đưa giải thưởng quốc tế vào quy chế nội bộ. Vì VinFuture còn khá mới (lễ trao đầu tiên năm 2022), nhiều đơn vị chưa cập nhật giải thưởng này vào bảng quy đổi — đây là khoảng trống cần rà soát định kỳ.

Một công trình vừa có bằng sáng chế vừa đoạt giải VIFOTEC thì tính giờ thế nào?

Giờ sáng chế tính đầy đủ theo bảng quy đổi sở hữu trí tuệ. Giờ giải thưởng chỉ nên tính ở mức giảm bậc, coi là phần thưởng cho việc được vinh danh, không lặp lại toàn bộ giờ đã tính cho sáng chế — xem ví dụ minh họa ở mục tình huống thực tế phía trên.

Giải thưởng cấp tỉnh, cấp ngành có được tính giờ nghiên cứu không?

Tùy quy chế từng đơn vị. Vì mức độ chọn lọc và uy tín của giải thưởng cấp tỉnh/ngành thấp hơn nhiều so với giải thưởng cấp Nhà nước, khung giờ tham khảo thường chỉ bằng 1/5 đến 1/10 so với Giải thưởng Hồ Chí Minh hoặc Nhà nước.

Ai là người quyết định mức giờ quy đổi cho giải thưởng tại đơn vị tôi?

Không có quy định thống nhất toàn quốc. Hội đồng khoa học của từng viện, trường tự xây dựng và ban hành khung giờ, thường tham chiếu kinh nghiệm của các đơn vị cùng loại hình và đặc thù ngành.

Giải thưởng đã nhận từ nhiều năm trước có được khai báo hồi tố vào hệ thống không?

Có thể, nếu đơn vị cho phép ghi nhận thành tích lịch sử. Tuy nhiên giờ quy đổi hồi tố thường không được cộng vào định mức của năm hiện tại, mà chỉ lưu như dữ liệu hồ sơ khoa học phục vụ xét chức danh hoặc thi đua.

Tóm tắt ​

  • Giải thưởng khoa học công nghệ (Hồ Chí Minh, Nhà nước, Tạ Quang Bửu, VIFOTEC, Kovalevskaia, VinFuture) không có bảng điểm chính thức trong hệ thống HĐGSNN — khác với bài báo, sách, sáng chế.
  • Việc quy đổi sang giờ nghiên cứu hoàn toàn do đơn vị tự xây dựng quy chế, thường phân cấp theo uy tín và cấp độ giải thưởng.
  • Nguyên tắc quan trọng nhất là tránh tính trùng khi công trình đoạt giải đã được tính giờ theo bài báo hoặc sáng chế gốc.
  • Minh chứng bắt buộc là quyết định khen thưởng có số hiệu chính thức, không chỉ ảnh chụp bằng khen.
  • Giải thưởng vẫn có giá trị thực chất trong hồ sơ xét GS/PGS (thành tích định tính) và trong xét thi đua nội bộ theo Luật Thi đua, Khen thưởng 2022.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ Scibase — Metis JSC. Nguồn tham chiếu: Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; Luật Thi đua, Khen thưởng số 06/2022/QH15; thông tin công khai về các hệ thống giải thưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước, Tạ Quang Bửu, VIFOTEC, Kovalevskaia, VinFuture từ website chính thức của Bộ Khoa học và Công nghệ, NAFOSTED, VUSTA và VinFuture Foundation. Khung giờ quy đổi nêu trong bài mang tính tham khảo minh họa — đơn vị cần ban hành quy chế chính thức riêng.

Bài viết liên quan ​

← Quay lại danh sách bài viết về tính khối lượng nghiên cứu

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc