Liêm chính khoa học là gì? Hình thức vi phạm phổ biến và quy trình xử lý tại Việt Nam ​

Liêm chính khoa học (research integrity) là nguyên tắc trung thực, khách quan, minh bạch và có trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu. Tại Việt Nam, khung liêm chính khoa học chính thức được hệ thống hóa lần đầu ở tầm quốc gia trong Quyết định 2557/QĐ-BKHCN (Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành 25/5/2026), gồm 12 nguyên tắc — 4 nguyên tắc liêm chính khoa học và 8 nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp — cùng khung xử lý vi phạm từ nhắc nhở đến thu hồi kinh phí, cấm chủ trì nhiệm vụ vô thời hạn.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Scibase, Metis JSC

Liêm chính khoa học là gì và khác gì với đạo đức nghiên cứu? ​

Liêm chính khoa học là việc tuân thủ các chuẩn mực trung thực, khách quan, minh bạch và trách nhiệm giải trình xuyên suốt vòng đời nghiên cứu — từ thiết kế, thu thập và xử lý dữ liệu, đến công bố và ứng dụng kết quả — nhằm bảo đảm tri thức khoa học được tạo ra là đáng tin cậy.

Nhiều người dùng lẫn lộn ba khái niệm gần nhau nhưng không đồng nhất: liêm chính khoa học (research integrity — tính trung thực của quá trình tạo ra tri thức), đạo đức nghiên cứu (research ethics — chuẩn mực đối xử với đối tượng nghiên cứu là con người, động vật, môi trường, thường do hội đồng đạo đức trong nghiên cứu khoa học thẩm định trước khi triển khai), và đạo đức nghề nghiệp (professional ethics — ứng xử giữa nhà khoa học với đồng nghiệp, cộng đồng, xã hội). Ba khái niệm giao thoa nhưng phạm vi khác nhau: một nghiên cứu có thể được hội đồng đạo đức phê duyệt đầy đủ trước khi tiến hành, nhưng vẫn vi phạm liêm chính khoa học nếu tác giả sau đó ngụy tạo số liệu khi công bố kết quả.

Khung tham chiếu quốc tế được trích dẫn nhiều nhất là Singapore Statement on Research Integrity, văn kiện được 340 đại biểu từ 51 quốc gia thông qua tại Hội nghị Thế giới về Liêm chính Nghiên cứu lần thứ 2 (World Conference on Research Integrity) năm 2010, xác lập 4 nguyên tắc nền tảng: trung thực trong mọi khía cạnh nghiên cứu, trách nhiệm giải trình trong tiến hành nghiên cứu, tôn trọng và công bằng khi làm việc với người khác, và quản lý tốt nguồn lực nghiên cứu được giao phó. Đây là văn kiện định hướng, không phải quy định pháp lý bắt buộc, nhưng là nền tảng để nhiều quốc gia — trong đó có Việt Nam — xây dựng khung pháp lý riêng.

Khung liêm chính khoa học tại Việt Nam: Quyết định 2557/QĐ-BKHCN quy định gì? ​

Ngày 25/5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định 2557/QĐ-BKHCN — Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, áp dụng cho mọi tổ chức khoa học và công nghệ, nhà nghiên cứu tại Việt Nam, không giới hạn theo lĩnh vực.

Văn bản tách bạch rõ hai nhóm nguyên tắc, tổng cộng 12 quy tắc:

NhómĐiều khoảnNội dung 4 nguyên tắc liêm chính khoa học (Điều 4)
Liêm chính khoa họcĐiều 4.1Trung thực trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu
Liêm chính khoa họcĐiều 4.2Khách quan, minh bạch trong thiết kế, thu thập, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả
Liêm chính khoa họcĐiều 4.3Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, ghi nhận đầy đủ và chính xác đóng góp của cá nhân, tổ chức
Liêm chính khoa họcĐiều 4.4Chịu trách nhiệm giải trình đối với kết quả nghiên cứu

Song song, Điều 5 quy định 8 nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, bao gồm: tuân thủ pháp luật, không gây tổn hại xã hội và môi trường; tôn trọng, bảo đảm an toàn và phẩm giá đối tượng nghiên cứu; bảo mật thông tin, bảo vệ quyền riêng tư; không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân; công khai xung đột lợi ích; và tôn trọng đồng nghiệp, cộng đồng khoa học.

Điều 3, Khoản 1 của Quyết định 2557/QĐ-BKHCN liệt kê rõ các hành vi bị coi là vi phạm liêm chính khoa học, gồm: ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe dọa, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện.

Điểm đáng chú ý nhất với hội đồng xét duyệt: hành vi "che giấu xung đột lợi ích hoặc can thiệp vào quy trình phản biện khoa học" được liệt ngang hàng với ngụy tạo dữ liệu và đạo văn — nghĩa là từ 2026, đây không còn là lỗi thủ tục riêng của hội đồng mà là vi phạm liêm chính khoa học có thể bị xử lý theo khung chung, như đã phân tích trong bài xung đột lợi ích trong hội đồng xét duyệt, nghiệm thu đề tài khoa học.

Các hình thức vi phạm liêm chính khoa học phổ biến ​

Khung phân loại được dùng rộng rãi nhất quốc tế là FFP — viết tắt của Fabrication (ngụy tạo), Falsification (giả mạo) và Plagiarism (đạo văn). Theo định nghĩa liên bang Hoa Kỳ tại Bộ luật Liên bang 42 CFR Part 93, do Văn phòng Liêm chính Nghiên cứu (Office of Research Integrity — ORI) áp dụng: ngụy tạo là bịa đặt dữ liệu hoặc kết quả rồi ghi nhận, báo cáo như thật; giả mạo là thao túng vật liệu, thiết bị hoặc quy trình nghiên cứu, hoặc thay đổi, bỏ sót dữ liệu khiến nghiên cứu không được thể hiện chính xác trong hồ sơ; đạo văn là chiếm đoạt ý tưởng, quy trình, kết quả hoặc câu chữ của người khác mà không ghi nhận nguồn gốc phù hợp.

FFP là khung pháp lý hẹp, chính thức — nhưng thực tế còn nhiều hành vi khác gây tổn hại liêm chính khoa học không nằm gọn trong ba nhóm này, thường gọi chung là thực hành nghiên cứu đáng ngờ (questionable research practices — QRP):

Hình thức vi phạmMô tả ngắnBài viết liên quan trên Scibase
Đạo văn (plagiarism)Sao chép ý tưởng, câu chữ, số liệu không trích dẫn nguồnKiểm tra đạo văn trước khi nộp công bố khoa học
AI tạo sinh không khai báoDùng AI viết nội dung, trích dẫn hoặc dữ liệu mà không công khaiAI viết bài báo khoa học: Rủi ro và cách kiểm soát minh bạch
Che giấu xung đột lợi íchKhông khai báo quan hệ có thể ảnh hưởng đến tính khách quan đánh giáXung đột lợi ích trong hội đồng khoa học
Công bố trên tạp chí săn mồiLợi dụng tạp chí không bình duyệt thực chất để tăng số lượng công bốTạp chí săn mồi (Predatory Journal) là gì?
Tự trích dẫn bất thườngThao túng H-index, chỉ số ảnh hưởng qua tự trích dẫn quá mứcTự trích dẫn (self-citation) là gì?
Ngụy tạo/giả mạo dữ liệu (FFP)Bịa đặt số liệu hoặc chỉnh sửa kết quả thí nghiệm không đúng thực tế(chưa có bài riêng — xem phân tích bên dưới)
Salami slicing (chia nhỏ công bố)Tách một nghiên cứu thành nhiều bài báo tối thiểu để tăng số lượng công bố(chưa có bài riêng — xem phân tích bên dưới)
Vi phạm quyền tác giả (authorship misconduct)Ghi tên "tác giả danh dự" không đóng góp, hoặc bỏ tên người có đóng góp thực(chưa có bài riêng — xem phân tích bên dưới)

Ba hình thức chưa có bài phân tích riêng đáng chú ý:

Ngụy tạo và giả mạo dữ liệu (fabrication/falsification) là vi phạm nghiêm trọng nhất trong FFP vì tạo ra tri thức khoa học hoàn toàn sai lệch, không chỉ vay mượn từ người khác như đạo văn. Dấu hiệu thường gặp: số liệu "đẹp" bất thường không có sai số tự nhiên, hình ảnh thí nghiệm (Western blot, biểu đồ) bị chỉnh sửa cắt ghép, hoặc bỏ sót có chủ đích các điểm dữ liệu không ủng hộ giả thuyết.

Salami slicing (còn gọi "least publishable unit") là hành vi chia một bộ dữ liệu hoặc một nghiên cứu đủ để viết một bài báo hoàn chỉnh thành nhiều bài nhỏ hơn, mỗi bài chỉ đóng góp tối thiểu, nhằm tăng số lượng công bố trong hồ sơ. Không phải mọi trường hợp chia nhỏ đều sai — một dự án lớn với nhiều câu hỏi nghiên cứu độc lập có thể tạo ra nhiều bài báo hợp lệ — ranh giới nằm ở việc liệu mỗi bài có đóng góp khoa học độc lập, đủ ý nghĩa hay không.

Authorship misconduct (vi phạm quyền tác giả) gồm bốn dạng theo phân loại quốc tế: gift authorship (thêm tên người không đóng góp, thường vì quan hệ cấp trên — cấp dưới hoặc trao đổi qua lại), guest authorship (mời tên người có uy tín đứng tên để tăng độ tin cậy bài báo dù không tham gia), honorary authorship (ghi tên vì lý do lễ nghi, thâm niên thay vì đóng góp thực chất), và ghost authorship (ngược lại — không ghi tên người có đóng góp thực sự, ví dụ người viết thuê chuyên nghiệp cho ngành dược không được liệt kê). Ba dạng đầu "thêm người không đáng", dạng cuối "bớt người đáng có" — cả bốn đều vi phạm nguyên tắc "ghi nhận đầy đủ, chính xác đóng góp" tại Điều 4.3 của Quyết định 2557/QĐ-BKHCN. Biện pháp phòng ngừa thực dụng nhất là yêu cầu nhóm tác giả khai báo vai trò đóng góp theo chuẩn CRediT khi nộp bài và khi khai công bố vào hệ thống nội bộ: tác giả có tên nhưng không được gán bất kỳ vai trò nào là dấu hiệu cần rà soát ngay.

Vi phạm liêm chính khoa học phổ biến đến mức nào? ​

Số liệu định lượng quốc tế cho thấy vi phạm nghiêm trọng (FFP) là thiểu số, nhưng thực hành đáng ngờ phổ biến hơn nhiều so với cảm nhận thông thường.

Theo phân tích tổng hợp (meta-analysis) của Daniele Fanelli công bố trên PLOS ONE năm 2009 — nghiên cứu định lượng quy mô lớn nhất về chủ đề này tính đến nay — trung bình có trọng số 1,97% nhà khoa học tự thừa nhận đã từng ngụy tạo, giả mạo hoặc chỉnh sửa dữ liệu ít nhất một lần trong sự nghiệp.

Con số tăng mạnh khi hỏi gián tiếp: cũng theo Fanelli (2009), khi được hỏi về hành vi của đồng nghiệp thay vì tự khai bản thân, tỷ lệ xác nhận từng chứng kiến giả mạo dữ liệu lên tới 14,12%, và tỷ lệ thừa nhận các thực hành nghiên cứu đáng ngờ khác (không thuộc FFP nghiêm trọng, như salami slicing, gift authorship, bỏ sót dữ liệu bất lợi) lên tới 33,7% khi tự khai và cao hơn nữa khi hỏi về đồng nghiệp. Khoảng cách lớn giữa tỷ lệ tự khai và tỷ lệ quan sát đồng nghiệp phản ánh hiện tượng phổ biến trong nghiên cứu xã hội học: người trả lời có xu hướng đánh giá thấp hành vi của chính mình so với thực tế.

Hệ quả ở quy mô công nghiệp xuất bản đã được ghi nhận cụ thể: như đã phân tích trong bài về AI viết bài báo khoa học, riêng năm 2023 nhà xuất bản Hindawi (thuộc Wiley) đã rút hơn 8.000 bài vì nghi ngờ "paper mill" — minh chứng cho thấy vi phạm liêm chính khoa học có thể xảy ra ở quy mô công nghiệp, có tổ chức, không chỉ là hành vi đơn lẻ của một cá nhân.

Quy trình xử lý vi phạm liêm chính khoa học tại Việt Nam theo Quyết định 2557/QĐ-BKHCN ​

Quyết định 2557/QĐ-BKHCN quy định khung chế tài theo nguyên tắc tăng dần mức độ nghiêm trọng, cho phép tổ chức chủ quản áp dụng linh hoạt theo tính chất và hậu quả của vi phạm. Điều 25, Khoản 8.b liệt kê các hình thức xử lý sau, từ nhẹ đến nặng:

  1. Nhắc nhở, phê bình — áp dụng cho vi phạm lần đầu, mức độ nhẹ, chưa gây hậu quả nghiêm trọng
  2. Cảnh cáo bằng văn bản — ghi nhận chính thức vào hồ sơ, thường đi kèm yêu cầu cam kết không tái phạm
  3. Yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai — áp dụng khi vi phạm đã ảnh hưởng đến cộng đồng khoa học hoặc công chúng
  4. Dừng giao chủ trì nhiệm vụ đang thực hiện — tạm ngừng vai trò chủ nhiệm đề tài, dự án đang triển khai
  5. Không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn — chế tài nghiêm khắc, ảnh hưởng lâu dài đến sự nghiệp
  6. Yêu cầu rút bài báo, ấn phẩm — phối hợp với tạp chí, nhà xuất bản để rút công bố vi phạm
  7. Yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận — áp dụng khi vi phạm liên quan trực tiếp đến việc sử dụng ngân sách nghiên cứu
  8. Thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan — mức chế tài nặng nhất, áp dụng cho vi phạm nghiêm trọng, có chủ đích

Quy trình xử lý thực tế tại phần lớn đơn vị thường theo trình tự: tiếp nhận thông tin hoặc khiếu nại (có thể từ tố cáo nội bộ, phát hiện của biên tập tạp chí, hoặc rà soát định kỳ) → xác minh sơ bộ để loại trừ khiếu nại không có căn cứ hoặc mang tính cạnh tranh học thuật thiếu thiện chí → thành lập hội đồng/tổ xác minh liêm chính khoa học độc lập với người bị tố cáo → kết luận chính thức, phân loại mức độ vi phạm theo khung 8 hình thức xử lý nêu trên → thực thi chế tài và lưu hồ sơ. Mỗi bước cần biên bản, đảm bảo quyền giải trình của người bị tố cáo trước khi có kết luận cuối cùng — nguyên tắc tương tự quy trình xử lý xung đột lợi ích và đạo văn đã áp dụng riêng lẻ tại nhiều đơn vị trước khi có khung chung năm 2026.

Hội đồng liêm chính khoa học khác gì hội đồng đạo đức, hội đồng xét duyệt? ​

Nhiều đơn vị nhầm lẫn ba loại hội đồng có chức năng khác nhau, dẫn đến xử lý sai quy trình khi có vụ việc phát sinh.

Loại hội đồngThời điểm hoạt độngChức năng chính
Hội đồng đạo đức (IRB/REC)Trước khi triển khai nghiên cứuThẩm định rủi ro với đối tượng nghiên cứu (con người, động vật) trước khi cho phép tiến hành
Hội đồng xét duyệt, nghiệm thu đề tàiTrong và cuối quá trình thực hiệnĐánh giá chất lượng khoa học, tiến độ, sản phẩm đầu ra của đề tài
Hội đồng/tổ xác minh liêm chính khoa họcKhi có tố cáo hoặc nghi vấn vi phạmĐiều tra, xác minh hành vi ngụy tạo, đạo văn, vi phạm quyền tác giả... và đề xuất chế tài

Ba hội đồng này có thể cùng liên quan đến một đề tài ở các thời điểm khác nhau: hội đồng đạo đức phê duyệt trước khi bắt đầu, hội đồng nghiệm thu đánh giá kết quả cuối cùng, và hội đồng liêm chính khoa học chỉ được kích hoạt khi có nghi vấn vi phạm phát sinh ở bất kỳ giai đoạn nào — kể cả sau khi đề tài đã nghiệm thu nhiều năm, nếu phát hiện bằng chứng mới. Đơn vị nên quy định rõ trong quy chế nội bộ ai có thẩm quyền thành lập hội đồng liêm chính khoa học, tránh tình trạng vụ việc bị "treo" vì không rõ đơn vị đầu mối xử lý.

Checklist xây dựng quy chế liêm chính khoa học nội bộ ​

Danh sách dưới đây giúp phòng KH&CN hoặc bộ phận quản lý khoa học rà soát trước khi soạn thảo hoặc cập nhật quy chế liêm chính khoa học của đơn vị theo tinh thần Quyết định 2557/QĐ-BKHCN:

text[ ] Đã dẫn chiếu đầy đủ 4 nguyên tắc liêm chính khoa học và 8 nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp (Điều 4, Điều 5)
[ ] Đã liệt kê rõ các hành vi vi phạm cụ thể, không chỉ nêu chung chung "vi phạm liêm chính khoa học"
[ ] Đã quy định đơn vị/hội đồng đầu mối tiếp nhận tố cáo và xác minh vi phạm
[ ] Đã quy định quy trình 4 bước: tiếp nhận — xác minh sơ bộ — thành lập hội đồng — kết luận và xử lý
[ ] Đã đảm bảo quyền giải trình của người bị tố cáo trước khi ra kết luận cuối cùng
[ ] Đã phân cấp rõ 8 mức chế tài theo mức độ nghiêm trọng, tránh áp dụng cảm tính
[ ] Đã quy định thời hạn lưu hồ sơ xử lý vi phạm để phục vụ thanh tra, kiểm toán về sau
[ ] Đã có kênh tố cáo bảo vệ người tố cáo trung thực (whistleblower), tránh trả đũa nội bộ

Hệ thống CSDL khoa học hỗ trợ phòng ngừa vi phạm liêm chính khoa học như thế nào? ​

Phần lớn vi phạm liêm chính khoa học — đặc biệt salami slicing, gift authorship, tự trích dẫn bất thường — khó phát hiện bằng mắt thường nếu dữ liệu công bố nằm rải rác trong hồ sơ giấy hoặc file Excel riêng lẻ của từng nhà khoa học.

Một hệ thống CSDL khoa học và công nghệ tập trung như Scibase hỗ trợ phát hiện sớm bằng cách: đối chiếu tự động danh sách tác giả và đơn vị công tác giữa các công bố để phát hiện mẫu hình đồng tác giả bất thường; liên kết dữ liệu đề tài gốc với các công bố phát sinh, giúp phát hiện trường hợp một bộ dữ liệu bị chia nhỏ thành nhiều bài không cần thiết; lưu vết lịch sử chỉnh sửa từng công bố qua các bước xét duyệt; và hỗ trợ phân tích chỉ số trích dẫn để phát hiện mẫu hình tự trích dẫn bất thường vượt ngưỡng an toàn.

Đây là giá trị mà Scibase — Hệ thống CSDL khoa học và công nghệ hướng tới: không chỉ ghi nhận khối lượng nghiên cứu, mà còn tạo dấu vết minh bạch xuyên suốt vòng đời công bố, hỗ trợ đơn vị thực thi khung liêm chính khoa học theo Quyết định 2557/QĐ-BKHCN một cách có hệ thống thay vì chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ khi có tố cáo.

Câu hỏi thường gặp ​

Liêm chính khoa học có phải chỉ áp dụng cho nhà khoa học, không liên quan đến sinh viên, nghiên cứu sinh? Không. Quyết định 2557/QĐ-BKHCN áp dụng cho "nhà nghiên cứu" nói chung, không phân biệt cấp bậc. Nghiên cứu sinh, sinh viên nghiên cứu khoa học khi tham gia đề tài, công bố đều chịu ràng buộc tương tự các nguyên tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Vi phạm liêm chính khoa học được phát hiện sau khi đề tài đã nghiệm thu nhiều năm thì có bị xử lý không? Có. Nguyên tắc chung là không có thời hiệu cố định cho việc xác minh vi phạm liêm chính khoa học, đặc biệt với các trường hợp nghiêm trọng như ngụy tạo dữ liệu. Đơn vị chủ quản vẫn có quyền thành lập hội đồng xác minh khi có bằng chứng mới, dù đề tài đã nghiệm thu từ lâu.

Gift authorship (thêm tên tác giả không đóng góp) có bị coi là vi phạm nghiêm trọng như ngụy tạo dữ liệu không? Về bản chất là hai loại vi phạm khác nhau — gift authorship thuộc nhóm vi phạm quyền ghi nhận đóng góp (Điều 4.3), trong khi ngụy tạo dữ liệu ảnh hưởng trực tiếp đến tính đúng đắn của tri thức khoa học. Tuy vậy cả hai đều được liệt kê là hành vi vi phạm liêm chính khoa học theo Điều 3 Quyết định 2557/QĐ-BKHCN, mức chế tài cụ thể tùy hội đồng xác minh đánh giá theo hậu quả thực tế.

Salami slicing khác gì với việc công bố nhiều bài báo hợp lệ từ cùng một đề tài lớn? Ranh giới nằm ở tính độc lập khoa học của từng bài. Một đề tài lớn có nhiều câu hỏi nghiên cứu, phương pháp hoặc bộ dữ liệu khác nhau có thể tạo ra nhiều bài báo hợp lệ. Salami slicing xảy ra khi tác giả cố tình chia nhỏ một kết quả nghiên cứu đủ để viết một bài hoàn chỉnh thành nhiều bài chỉ nhằm tăng số lượng công bố, mỗi bài đóng góp tối thiểu và có nội dung trùng lặp đáng kể về phương pháp, dữ liệu nền.

Ai có quyền tố cáo vi phạm liêm chính khoa học tại đơn vị? Không giới hạn — có thể là đồng nghiệp, phản biện viên, biên tập viên tạp chí phát hiện qua quá trình bình duyệt, hoặc chính người trong nhóm nghiên cứu. Đơn vị nên xây dựng kênh tiếp nhận tố cáo rõ ràng và có cơ chế bảo vệ người tố cáo trung thực khỏi bị trả đũa, theo tinh thần "công khai xung đột lợi ích" và "tôn trọng đồng nghiệp" tại Điều 5.

Nếu bị kết luận vi phạm liêm chính khoa học, nhà khoa học có được khiếu nại không? Có. Quy trình xử lý chuẩn cần đảm bảo quyền giải trình của người bị tố cáo trước khi ra kết luận cuối cùng, và thường cho phép khiếu nại lên cấp quản lý cao hơn nếu không đồng ý với kết luận của hội đồng xác minh cấp đơn vị.

Liêm chính khoa học và liêm chính học thuật có phải cùng một khái niệm không? Về cơ bản là hai cách gọi cho cùng một phạm trù — "liêm chính học thuật" thường dùng phổ biến hơn trong môi trường giáo dục đại học (bao gồm cả hành vi của sinh viên như đạo văn luận văn), trong khi "liêm chính khoa học" là thuật ngữ chính thức dùng trong văn bản quản lý nhà nước về khoa học công nghệ như Quyết định 2557/QĐ-BKHCN.

Tóm tắt ​

  • Liêm chính khoa học là nguyên tắc trung thực, khách quan, minh bạch xuyên suốt vòng đời nghiên cứu — khác với đạo đức nghiên cứu (đối xử với đối tượng nghiên cứu) và đạo đức nghề nghiệp (ứng xử với đồng nghiệp, cộng đồng).
  • Quyết định 2557/QĐ-BKHCN (25/5/2026) là khung pháp lý quốc gia đầu tiên hệ thống hóa 12 nguyên tắc (4 liêm chính khoa học + 8 đạo đức nghề nghiệp) và 8 mức chế tài xử lý vi phạm.
  • Khung FFP (ngụy tạo, giả mạo, đạo văn) theo định nghĩa ORI (Hoa Kỳ) là vi phạm nghiêm trọng nhất, nhưng thực hành đáng ngờ khác (salami slicing, authorship misconduct, tự trích dẫn bất thường) phổ biến hơn và cũng cần được quy chế nội bộ điều chỉnh.
  • Theo Fanelli (2009, PLOS ONE), 1,97% nhà khoa học tự thừa nhận từng ngụy tạo/giả mạo dữ liệu; con số tăng lên 14,12% khi hỏi về hành vi quan sát ở đồng nghiệp.
  • Hội đồng liêm chính khoa học khác hội đồng đạo đức và hội đồng nghiệm thu về thời điểm hoạt động và chức năng — cần phân định rõ trong quy chế nội bộ.
  • Hệ thống CSDL khoa học tập trung giúp phát hiện sớm các mẫu hình bất thường (đồng tác giả, tự trích dẫn, chia nhỏ công bố) mà rà soát thủ công dễ bỏ sót.

Nguồn tham khảo: Quyết định 2557/QĐ-BKHCN (25/5/2026) của Bộ Khoa học và Công nghệ về Hướng dẫn liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; Singapore Statement on Research Integrity, 2nd World Conference on Research Integrity (2010); Fanelli D., "How Many Scientists Fabricate and Falsify Research? A Systematic Review and Meta-Analysis of Survey Data", PLOS ONE (2009); U.S. Office of Research Integrity (ORI), định nghĩa FFP theo 42 CFR Part 93. Quy định cụ thể có thể khác nhau giữa các đơn vị, vui lòng đối chiếu quy chế nội bộ và văn bản pháp lý hiện hành.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc